0.1. PARADYGMATY KLASYCZNE W FILOZOFII
(parafraza z Arystotelesa)

0.10. Nowość poruszanej tu problematyki bilateralności umysłu, oraz trudność ujęcia poszczególnych zagadnień wywołały odwołanie się do tradycji klasycznej filozofii realistycznej Arystotelesa, który uwzględniał bilateralność ludzkiego poznania poprzez swoje słynne antynomie: teorii i praktyki, tworzenia i doznawania (poiezis i pathezis), syntezy i analizy (synthezis i diairezis). Terminologię arystotelesowską umieszczono w tym projekcie w zupełnie nowym kontekście, w związku z czym traci ona swój pierwotny sens, i dlatego jej przywołanie może mieć tylko charakter parafrazy.

0.11. Paradygmat patetyczny (pathetikos) polega na odbieraniu - doznawaniu informacji. Jest to podstawa realizmu w filozofii. Aby posiąść wiedzę trzeba najpierw otrzymać informację z otoczenia. Jest tu pewna bierność w tym odbiorze, która gwarantuje pełność i prawdziwość odbioru informacji. Wszelkie manipulacje informacjami w trakcie ich otrzymywania to najszybsza droga do fałszywego poznania. Nad tą częścią psychiki (psyche), która doznaje informacje z otoczenia rządy sprawuje intelekt - jest to intelekt patetyczny (intelellektus pathikus). W ramach tego poznania (gnozeos) doznaje on jakości (pathos), które są jakościami doznaniowymi to znaczy zdolnymi do wywoływania wrażeń zmysłowych. Występuje tu stan intelektu zwany patosem, który spowodowany jest przez przyczynę zewnętrzną wywołującą doznawanie.

0.12. Paradygmat teoretyczny (theoretikos) jest konsekwencją doznawania informacji. Jest on spekulatywnym rozmyślaniem, rozważaniem i wnikaniem w treści poznawane. Prowadzi on do wytworzenia wiedzy naukowej (episteme), która jest zdobyta przez badanie naukowe (epistathai) przedmiotu badania. W poznaniu naukowym dochodzi do wydobycia istoty rzeczy, co powoduje, że jest to głębokie poznanie rzeczywistości sięgające podstaw i przyczyn bytu. Przeciwieństwem wiedzy teoretycznej - episteme jest doswiadczenie (empeiria). Empirycy znają skutek, ale nie znają przyczyny, a teoretycy znają skutek i przyczynę.

0.13. Paradygmat pojetyczny (pojetikos) czyli wytwórczy polega na tworzeniu przez człowieka dzieł i dziedzin składających się na ludzką kulturę. Jedną z takich dziedzin jest wytwarzanie teorii naukowych i organizowanie badań naukowych. Należą zatem tu wszystkie dyscypliny poznawcze i techniczne wytworzone przez człowieka.

0.14. Paradygmat praktyczny (praktikos) polega na działaniu którego celem nie jest jakiś cel wytwórczy, ale w którym celem jest samo to działanie. Do takiego działania może dojść w wyniku doznania jakichś ważnych jakości (patos), które stają się motywem tego działania.

KONTAKT
ratchem@chem.pl